در دنیایی که بیشتر بلاکچین‌ها برای هر تغییر مهم به هارد فورک و دو‌دستگی جامعه نیاز دارند، تزوس (Tezos) مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. این بلاکچین طوری طراحی شده که بتواند بدون شکستن شبکه، بدون ایجاد زنجیره‌های جدید و تنها با رأی کاربران، خودش را ارتقا دهد.
همین ویژگی باعث شده تزوس به یکی از دموکراتیک‌ترین و انعطاف‌پذیرترین بلاکچین‌های حال حاضر تبدیل شود. اگر کنجکاوی بدانی تزوس چگونه کار می‌کند، استیکینگ سیال چیست و چرا بسیاری آن را راه‌حلی برای مشکلات قدیمی بلاکچین می‌دانند، ادامه این مقاله دقیقاً برای تو نوشته شده است.
تزوس چیست؟
تزوس (Tezos) یک بلاکچین متن‌باز و خوداصلاح‌گر است که امکان انجام تراکنش‌های همتابه‌همتا و اجرای قراردادهای هوشمند را فراهم می‌کند. برخلاف بسیاری از بلاکچین‌های دیگر، Tezos به کاربران اجازه می‌دهد درباره تغییرات پروتکل رأی بدهند و نرم‌افزار شبکه به‌صورت خودکار، بدون نیاز به اقدامات اضافی، قوانین جدید را در سراسر زنجیره اعمال می‌کند.
این موضوع در تضاد مستقیم با سایر بلاکچین‌هاست که در آن‌ها کاربران برای همگام ماندن با شبکه باید نرم‌افزار ماینینگ یا استیکینگ خود را به‌روزرسانی کنند.
ارز دیجیتال بومی تزوس با نام تز (XTZ) که با لقب «تزی» نیز شناخته می‌شود، نقش کلیدی در مکانیزم رأی‌گیری این شبکه دارد. این توکن برای مشارکت در فرآیندهای حاکمیتی استفاده می‌شود.
جالب است بدانید منشأ نام «Tezos» به‌طور دقیق مشخص نیست. برخی منابع می‌گویند این نام ممکن است از واژه‌ای در یونانی باستان به نام «τέζος» گرفته شده باشد که تقریباً به معنای «قرارداد هوشمند» است. برخی دیگر معتقدند بنیان‌گذار پروژه صرفاً به‌دنبال نامی منحصربه‌فرد، آزاد و به‌یادماندنی بوده و تزوس این ویژگی‌ها را داشته است.
تاریخچه تزوس: چه کسانی آن را ایجاد کردند؟
آرتور بریتمن، مهندس سابق گوگل ایکس و ویمو، به‌همراه همسرش کتلین بریتمن که پیش‌تر در شرکت‌های بریج‌واتر اسوشیتس و R3 فعالیت داشت، بنیان‌گذاران بلاکچین تزوس هستند.
در سال ۲۰۱۴، آرتور وایت‌پیپر این پروژه را با نام مستعار «L.M. Goodman» منتشر کرد. این مقاله به یکی از مشکلات رایج بیت‌کوین، یعنی توسعه و ارتقای پروتکل، می‌پرداخت.
در آن زمان، بیت‌کوین در حال محبوب‌شدن بود و توجه توسعه‌دهندگان زیادی را جلب کرده بود. با این حال، بسیاری از توسعه‌دهندگان دیدگاه‌های متفاوتی درباره ویژگی‌های بنیادین پروتکل داشتند. در بلاکچین‌هایی مانند بیت‌کوین یا اتریوم، هر تغییر اساسی در پروتکل معمولاً از طریق هارد فورک انجام می‌شود.
پیشنهاد میکنیم مقاله بیت کوین چیست؟ و مقاله اتریوم چیست؟ را نیز مطالعه بفرمایید.
به بیان ساده، هر بار که یک بلاکچین هارد فورک می‌شود، یک زنجیره جدید ایجاد می‌گردد. به همین دلیل، زنجیره‌های قدیمی مانند اتریوم کلاسیک همچنان وجود دارند.
آرتور بریتمن می‌خواست این مشکل را با تزوس حل کند. Tezos با هدف ایجاد یک بلاکچین انعطاف‌پذیرتر و دموکراتیک‌تر متولد شد؛ بلاکچینی که هسته آن بدون نیاز به هارد فورک‌های مخرب و از طریق تصمیم‌های جامعه، خود را تکامل می‌دهد.
در ژوئیه ۲۰۱۷، یوهان گوِرس، کارآفرین سوئیسی، به‌همراه خانواده بریتمن، بنیاد تزوس را تأسیس کردند. این بنیاد در عرضه اولیه کوین (ICO) خود طی دو هفته، ۲۳۲ میلیون دلار سرمایه جذب کرد.
با این حال، پس از ICO، پروژه تا حدود سال ۲۰۲۰ با چالش‌های مدیریتی و حقوقی متعددی روبه‌رو شد. با وجود این مشکلات، تزوس اکنون دوباره در حال کسب شتاب است که بخش زیادی از آن به مکانیزم استیکینگ منحصربه‌فردش برمی‌گردد.
تزوس چگونه کار می‌کند؟
مانند بسیاری از بلاکچین‌های دیگر، تزوس از یک دفترکل غیرمتمرکز استفاده می‌کند و قادر به اجرای قراردادهای هوشمند است. قراردادهای هوشمند به تزوس این امکان را می‌دهند که از اپلیکیشن‌های بلاکچینی و ان اف تی‌ها پشتیبانی کند. از این نظر، Tezos در رفتار کلی شبیه سایر بلاکچین‌هاست.
با این حال، Tezos یکی از نخستین بلاکچین‌هایی بود که دو نوآوری مهم را به‌کار گرفت: گواه اثبات سهام (PoS) و حاکمیت درون‌زنجیره‌ای. این ویژگی‌ها نقش مهمی در پذیرش و رشد تزوس داشته‌اند.
درک گواه اثبات سهام سیال
تزوس از مکانیزم اجماعی به نام گواه اثبات سهام سیال یا Liquid Proof-of-Stake (LPoS) برای تأیید تراکنش‌ها استفاده می‌کند. در این مدل، کاربران توکن‌های تز (XTZ) را «بِیک» یا همان استیک می‌کنند. این افراد «بیکر» نامیده می‌شوند و نقشی مشابه ماینرها در شبکه بیت‌کوین یا اعتبارسنج‌ها در شبکه اتریوم دارند. آن‌ها امنیت بلاکچین را تأمین می‌کنند، تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند و پاداش بلاک را توزیع می‌کنند.
LPoS چند تفاوت کلیدی با مدل‌های رایج PoS دارد. نخست اینکه این مدل انعطاف‌پذیرتر است، زیرا دوره قفل‌شدن وجود ندارد و بیکرها می‌توانند هر زمان که بخواهند توکن‌های خود را از حالت استیک خارج کنند. علاوه بر این، بیکرها می‌توانند مستقیماً با ارائه پیشنهاد، درباره تغییرات پروتکل رأی بدهند.
اکوسیستم تزوس
امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)
تراکنش‌های سریع و ارزان بلاکچین تزوس زمینه‌ساز شکل‌گیری اکوسیستم رو‌به‌رشدی از اپلیکیشن‌ها و پروتکل‌های دیفای شده است؛ پروژه‌هایی مانند SpicySwap و Kolibri که عملکردی مشابه نمونه‌های خود در سایر بلاکچین‌های مبتنی بر گواه اثبات سهام دارند.
بازی
شبکه تزوس از بازی‌های بلاکچینی نیز پشتیبانی می‌کند. شرکت یوبی‌سافت تصمیم گرفت شاخه بلاکچینی خود را روی این شبکه راه‌اندازی کند. علاوه بر این، یکی از محبوب‌ترین بازی‌های بلاکچینی جهان با نام DOGAMÍ روی تزوس میزبانی می‌شود. این بازی حیوانات مجازی همچنان در حال رشد است و جامعه بازی‌های Tezos نیز به‌طور کلی گسترش می‌یابد.
ان اف تی‌ها
تزوس بیش از هر چیز به‌خاطر اکوسیستم هنری ان اف تی پررونق خود شناخته می‌شود. اگرچه نخستین پلتفرم ان اف تی این شبکه با نام Hic et Nunc دیگر فعال نیست، اما امروزه بازارهای ان اف تی متعددی روی تزوس فعالیت می‌کنند.
برای مثال، Objkt مجموعه‌ای گسترده از آثار هنری ان اف تی را در ژانرهای مختلف ارائه می‌دهد. همچنین بازار fxhash میان علاقه‌مندان به هنر مولد طرفداران پرشوری دارد.
علاوه بر این، برندهای شناخته‌شده‌ای مانند مک‌لارن، ردبول ریسینگ و GAP نیز ان اف تی‌های خود را روی این شبکه عرضه کرده‌اند. تزوس همچنین سرویس نام‌گذاری اختصاصی خود با نام Tezos Domains را دارد.
ان اف تی‌های تزوس را می‌توان در بازار Rarible، یکی از قدیمی‌ترین بازارهای ان اف تی، نیز یافت.
ارز دیجیتال تزوس چیست؟ بررسی XTZ
توکن XTZ ارز دیجیتال بومی بلاکچین Tezos و بخش جدایی‌ناپذیر کل اکوسیستم آن است. شرکت‌کنندگان شبکه از XTZ برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها، مشارکت در فرآیند حاکمیتی و به‌عنوان ذخیره ارزش استفاده می‌کنند.
کاربردهای توکن XTZ
یکی از کاربردهای اصلی XTZ تبدیل‌شدن به اعتبارسنج یا «بیکر» در پروتکل تزوس است.
برای بیکر شدن، در حال حاضر به ۸٬۰۰۰ واحد XTZ نیاز است. با این حال، کاربرانی که کمتر از این مقدار توکن دارند نیز می‌توانند با واگذاری حق بیکینگ خود به یک بیکر، به‌عنوان نماینده یا دلیگیت مشارکت کنند و شانس دریافت پاداش را افزایش دهند.
بیکرها می‌توانند پیشنهادهای خود را برای رأی‌گیری جامعه ثبت کنند. هر پیشنهاد وارد یک چرخه رأی‌گیری چهارمرحله‌ای می‌شود که هر مرحله حدود ۲۳ روز فاصله دارد.
در مرحله نخست، هر بیکر می‌تواند پیشنهاد ارائه دهد و حتی تا ۲۰ پیشنهاد مختلف ثبت کند. در مرحله دوم، محبوب‌ترین پیشنهادها وارد رأی‌گیری اکتشافی می‌شوند و سایر بیکرها به آن‌ها رأی موافق یا مخالف می‌دهند.
اگر پیشنهاد با ۸۰ درصد رأی موافق تصویب شود، مرحله بعد ایجاد یک زنجیره آزمایشی به‌مدت ۴۸ ساعت است. در این مدت، شبکه تغییرات را تحت فشار آزمایش می‌کند تا از عملکرد صحیح آن‌ها اطمینان حاصل شود.
پس از پایان دوره آزمایش، بیکرها در مرحله نهایی رأی می‌دهند تا مشخص شود آیا این پیشنهاد باید در شبکه اصلی اجرا شود یا خیر.
در صورت تصویب نهایی، بیکرها می‌توانند گزینه‌ای به نام «فاکتور» یا invoice را نیز اضافه کنند که در واقع پاداشی برای ارائه یک ایده موفق محسوب می‌شود.
علاوه بر نقش حاکمیتی، XTZ برای پرداخت کارمزدهای پروتکل نیز استفاده می‌شود. این کارمزدها برای انجام هرگونه تراکنش روی بلاکچین تزوس، از خرید ان اف تی گرفته تا تعامل با اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز، ضروری هستند.
| نوع کاربر | حداقل XTZ موردنیاز | نقش در شبکه | پاداش یا منفعت |
| بیکر | ۸٬۰۰۰ XTZ | تأیید بلاک و پیشنهاد ارتقا | پاداش بلاک و نقش حاکمیتی |
| دلیگیت | کمتر از ۸٬۰۰۰ XTZ | واگذاری حق بیکینگ | دریافت سهمی از پاداش |
| کاربر عادی | بدون حداقل | پرداخت کارمزد و استفاده از شبکه | دسترسی به امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)، ان اف تی (NFT) و اپلیکیشن‌ها |
| توسعه‌دهنده | بدون الزام توکن | ارائه پیشنهاد و اپلیکیشن | دریافت پاداش invoice در صورت تصویب |
توکنومیک XTZ
عرضه کل فعلی توکن‌های تز (XTZ) برابر با ۹۵۶ میلیون واحد است که حدود ۹۳۴ میلیون واحد آن در گردش قرار دارد.
XTZ یک توکن کاملاً تورمی است و نرخ تورم سالانه آن حدود ۱۸ درصد است. برای کاهش اثرات منفی این موضوع بر قیمت توکن، مکانیزم‌های سوزاندن مشخصی برای XTZ در نظر گرفته شده است.
تخصیص فعلی توکن‌های XTZ به‌صورت زیر است:
- ۷۹٫۵۹ درصد به شرکت‌کنندگان ICO اختصاص یافته است
- ۰٫۴۱ درصد به حامیان اولیه و پیمانکاران تعلق دارد
- ۱۰ درصد به بنیاد تزوس اختصاص داده شده است
- ۱۰ درصد به شرکت Dynamic Ledger Solutions تعلق دارد
توجه: بیکرهای شبکه می‌توانند درباره این اعداد رأی بدهند و در صورت تصویب پیشنهاد، درصدهای تخصیص را تغییر دهند.
چطور در ایران تزوس (Tezos) بخریم؟
با وجود محدودیت‌های بین‌المللی و تحریم‌ها، کاربران ایرانی همچنان می‌توانند به روش‌های مختلفی ارز دیجیتال Tezos را خریداری و نگهداری کنند. انتخاب مسیر درست برای خرید تزوس، به عواملی مثل میزان سرمایه، سطح تجربه، انتظارات امنیتی و دسترسی به ابزارهای بین‌المللی بستگی دارد.
به‌طور کلی، خرید تزوس برای کاربران داخل ایران از دو مسیر اصلی انجام می‌شود: استفاده از صرافی‌های ایرانی یا فعالیت در صرافی‌های خارجی. در ادامه، هر دو روش به‌صورت جداگانه بررسی می‌شوند.
خرید تزوس از صرافی‌های ایرانی
یکی از ساده‌ترین و در دسترس‌ترین راه‌ها برای خرید تزوس در ایران، استفاده از صرافی‌های داخلی ارز دیجیتال است. این صرافی‌ها امکان خرید مستقیم تزوس با ریال را فراهم می‌کنند و کاربر بدون نیاز به تبدیل اولیه دارایی یا استفاده از حساب‌های خارجی می‌تواند وارد بازار شود.
در این روش، ابتدا باید در یک صرافی ایرانی معتبر ثبت‌نام کرده و مراحل احراز هویت را تکمیل کنید. احراز هویت معمولاً شامل ارسال مدارک شناسایی، شماره حساب بانکی و تأیید شماره تلفن همراه است. پس از تأیید حساب، می‌توانید کیف پول ریالی خود را شارژ کرده و با ثبت سفارش خرید، Tezos را به‌صورت آنی یا در بازار معاملاتی خریداری کنید.
مزیت اصلی صرافی‌های ایرانی، سادگی فرآیند خرید و عدم نیاز به دور زدن تحریم‌هاست. همچنین پشتیبانی فارسی، واریز و برداشت ریالی و آشنایی با قوانین داخلی از دیگر مزایای این روش محسوب می‌شود. با این حال، محدودیت در حجم معاملات، اختلاف قیمت نسبت به بازارهای جهانی و تعداد کمتر جفت‌ارزها از جمله معایب صرافی‌های داخلی هستند. به همین دلیل، این روش بیشتر برای کاربران مبتدی یا افرادی با سرمایه متوسط مناسب است.
خرید تزوس از صرافی‌های خارجی
روش دوم، خرید تزوس از طریق صرافی‌های خارجی ارز دیجیتال است که معمولاً نقدینگی بالاتر، ابزارهای معاملاتی پیشرفته‌تر و کارمزد رقابتی‌تری دارند. در این مسیر، کاربران ایرانی معمولاً ابتدا از یک صرافی ایرانی برای خرید ارز دیجیتال واسط مانند تتر استفاده می‌کنند و سپس دارایی خود را به صرافی خارجی منتقل می‌کنند.
پس از انتقال تتر یا سایر ارزها، امکان خرید Tezos در بازارهای بین‌المللی فراهم می‌شود. این صرافی‌ها معمولاً جفت‌ارزهای متنوع‌تری ارائه می‌دهند و برای معامله‌گران حرفه‌ای یا افرادی که قصد استفاده از امکاناتی مثل سفارش‌گذاری پیشرفته یا استیکینگ دارند، گزینه مناسب‌تری هستند.
با این حال، فعالیت در صرافی‌های خارجی برای کاربران ایرانی با ریسک‌هایی همراه است. مهم‌ترین چالش، محدودیت‌های احراز هویت و احتمال مسدود شدن حساب در صورت شناسایی موقعیت جغرافیایی ایران است. به همین دلیل، بسیاری از کاربران از ابزارهایی مانند آی‌پی ثابت خارجی استفاده می‌کنند و ترجیح می‌دهند دارایی خود را برای مدت طولانی در صرافی نگه ندارند. انتقال تزوس به کیف پول شخصی پس از خرید، یکی از اقدامات مهم برای کاهش ریسک در این روش است.
بیشتر بخوانید: تتر چیست؟
بهترین کیف پول برای نگهداری تزوس
انتخاب کیف پول مناسب برای نگهداری تزوس (Tezos) یکی از مهم‌ترین تصمیم‌هایی است که هر سرمایه‌گذار یا کاربر این شبکه باید بگیرد. از آن‌جایی که تزوس علاوه‌بر نگهداری ساده، قابلیت‌هایی مانند استیکینگ و مشارکت در حاکمیت شبکه را نیز در اختیار کاربران قرار می‌دهد، نوع کیف پول نقش مستقیمی در میزان امنیت، دسترسی و حتی سودآوری دارایی دارد. بهترین کیف پول الزاماً یک گزینه واحد برای همه نیست، بلکه به عواملی مانند میزان سرمایه، سطح تجربه کاربر و هدف او از نگهداری Tezos بستگی دارد.
کیف پول‌های نرم‌افزاری تزوس
کیف پول‌های نرم‌افزاری معمولاً به‌صورت اپلیکیشن موبایل یا افزونه مرورگر در دسترس هستند و برای استفاده روزمره و نگهداری مبالغ متوسط گزینه‌ای کاربردی به شمار می‌روند.
Temple Wallet یکی از محبوب‌ترین کیف پول‌های Tezos است که به‌صورت افزونه مرورگر عرضه می‌شود. این کیف پول رابط کاربری ساده‌ای دارد و امکان اتصال مستقیم به برنامه‌های غیرمتمرکز تزوس را فراهم می‌کند. استیکینگ تزوس در این کیف پول به‌راحتی انجام می‌شود و برای کاربرانی که با دیفای و وب ۳ سروکار دارند، انتخاب مناسبی است.
Kukai Wallet گزینه‌ای دیگر در میان کیف پول‌های نرم‌افزاری تزوس محسوب می‌شود. این کیف پول تمرکز زیادی بر سادگی و امنیت دارد و امکان ورود از طریق روش‌های مختلف را فراهم می‌کند. کوکای برای کاربرانی که به‌دنبال یک تجربه ساده و بدون پیچیدگی هستند، انتخاب قابل قبولی است.
کیف پول‌های موبایلی تزوس
برخی کیف پول‌های چندارزی موبایلی نیز از Tezos پشتیبانی می‌کنند و امکان نگهداری، ارسال و دریافت این ارز دیجیتال را فراهم می‌سازند. این کیف پول‌ها برای افرادی که ترجیح می‌دهند دارایی خود را همیشه در دسترس داشته باشند مناسب‌اند، اما از نظر امنیت، معمولاً در سطح پایین‌تری نسبت به کیف پول‌های سخت‌افزاری قرار می‌گیرند. استفاده از رمز عبور قوی و فعال‌سازی امکانات امنیتی در این نوع کیف پول‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
کیف پول‌های سخت‌افزاری؛ امن‌ترین گزینه
برای نگهداری بلندمدت و سرمایه‌های قابل‌توجه، کیف پول‌های سخت‌افزاری بهترین و امن‌ترین انتخاب هستند. این کیف پول‌ها کلید خصوصی را به‌صورت آفلاین نگهداری می‌کنند و ریسک هک شدن را به حداقل می‌رسانند.
Ledger Nano یکی از شناخته‌شده‌ترین کیف پول‌های سخت‌افزاری است که از تزوس پشتیبانی کامل دارد. کاربران می‌توانند Tezos خود را در لجر نگهداری کرده و حتی از طریق اتصال به کیف پول‌های نرم‌افزاری، در فرآیند استیکینگ نیز مشارکت کنند. ترکیب امنیت بالا و انعطاف‌پذیری، لجر را به گزینه‌ای محبوب در میان کاربران حرفه‌ای تبدیل کرده است.
Trezor نیز یکی دیگر از کیف پول‌های سخت‌افزاری معتبر است که امکان نگهداری تزوس را فراهم می‌کند. این کیف پول بیشتر برای کاربرانی مناسب است که اولویت اصلی آن‌ها امنیت حداکثری و نگهداری بلندمدت دارایی است.
سخن پایانی
تزوس با مدل خوداصلاح‌گر، حاکمیت درون‌زنجیره‌ای و گواه اثبات سهام سیال، تلاش کرده یکی از قدیمی‌ترین مشکلات بلاکچین‌ها یعنی ارتقاهای پرحاشیه و هارد فورک‌های مخرب را حل کند. از طرف دیگر، اکوسیستم Tezos در حوزه‌های امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)، بازی و ان اف تی (NFT) هم فعال است و توکن XTZ نقش اصلی را در کارمزدها، رأی‌گیری و بیکینگ بازی می‌کند.
اگر قصد سرمایه‌گذاری یا استفاده عملی از این شبکه را داری، انتخاب مسیر خرید مناسب در ایران و همچنین انتخاب کیف پول امن، دو قدم حیاتی هستند که می‌توانند ریسک را کمتر و تجربه را حرفه‌ای‌تر کنند.
